Modernisme w Walencji: przewodnik po budynkach art nouveau
Valencia: hidden tour of Eixample, Cánovas and Ruzafa
Jakie modernistyczne budynki warto zobaczyć w Walencji?
Trzy najlepsze to: Mercado Central (1928, Francisco Guardia — największy działający rynek z modernistyczną żelazną i kafelkową konstrukcją), Mercado Colón (1916, Francisco Mora — przebudowany rynek mieszczący ekskluzywny food hall), oraz Estació del Nord (1917, Demetrio Ribes — główna stacja kolejowa Walencji z walencjańską ceramiką i metaloplastyką Art Nouveau). Wszystkie trzy są w centrum miasta, w odległości 15 minut spaceru od siebie.
Walencjańska architektura modernistyczna zajmuje inne miejsce w kulturowej rozmowie niż barcelońska. Kataloński Modernisme Gaudíego i jego współczesnych jest słynny na całym świecie; walencjańska tradycja równoległa jest w dużej mierze nieznana poza Hiszpanią. Jest to częściowo kwestia skali — barcelońskie budynki są ambitniejsze i liczniejsze — ale też kwestia widoczności: najlepsze walencjańskie budynki modernistyczne to działające publiczne budynki funkcjonujące jako rynek, stacja i food hall, a nie zabytki zachowane specjalnie dla turystyki dziedzictwa.
Kontekst: walencjańskie Modernisme
Ruch Modernisme — nazywany Art Nouveau we Francji, Jugendstil w Niemczech, Liberty we Włoszech i Modernisme w Katalonii i Walencji — to architektoniczny i wzorniczy ruch z okresu 1890–1930, charakteryzujący się organicznymi formami, bogatą dekoracją, integracją rzemiosła (ceramiki, kucia żelaza, witraży) z architekturą i odrzuceniem historycznego rewiwalizmu.
W Walencji Modernisme zostało entuzjastycznie zaadaptowane i zastosowane głównie do budynków publicznych i burżuazyjnej architektury mieszkaniowej. Ruch dotarł nieco później niż do Barcelony i miał wyraźnie walencjański charakter: tam gdzie kataloński Modernisme używał ceramiki w abstrakcyjnych strukturalnych wzorach (trencadís Gaudíego), walencjański Modernisme skłaniał się ku ceramice figuratywnej — pomarańcze, cytryny, kwiaty i ludzkie figury celebrujące rolniczą i artystyczną tożsamość regionu.
Trzy budynki najbardziej warte zobaczenia — Mercado Central, Mercado Colón i Estació del Nord — wszystkie zostały zbudowane lub ukończone między 1916 a 1928 rokiem, u schyłku okresu modernistycznego. Reprezentują dojrzałe rozkwit stylu w Walencji.
Mercado Central (1928)
Architekt: Francisco Guardia Vial, przy udziale Alejandro Soler March
Mercado Central (Rynek Centralny) to największy rynek w Europie według powierzchni z modernistyczną żelazno-kafelkową konstrukcją. Obejmuje około 8 000 metrów kwadratowych i nadal działa jako codzienny rynek spożywczy z ponad 400 straganami sprzedającymi świeże produkty, ryby, mięso, sery, wędliny i specjały.
Zewnętrzna część budynku prezentuje dwa poziomy: dolną ceglaną i kafelkową strukturę z gotycko-inspirowanymi łukami i górny szklano-żelazny kompleks kopułowy wpuszczający naturalne światło na podłogę rynkową. Główna kopuła, 30 metrów średnicy, jest punktem centralnym — struktura żelaznych żeber wypełniona kolorowymi szybami i ceramicznymi panelami. Żelazne kolumny podtrzymujące kopułę ozdobione są organicznymi modernistycznymi motywami liści; ceramiczne panele w lunetach nad wejściami przedstawiają sceny z kultury żywieniowej Walencji.
Najlepsze podejście to wejście od strony Plaza del Mercado (naprzeciwko Lonja), aby zobaczyć główną fasadę, a następnie przejście do wschodniego wejścia rynkowego dla wnętrza. Patrzenie w górę na kopułę z centralnej osi podłogi rynkowej to najlepszy pojedynczy widok.
Ostrzeżenie przed pułapką turystyczną: Nastawione na turystów stragany sprzedające zapakowane produkty spożywcze i schłodzone koktajle przy wejściach rynkowych nie są reprezentatywne dla tego, czym jest Mercado Central. Prawdziwy rynek to wewnętrzne stragany sprzedające świeże towary. Stragany ze smoothie przy wejściu liczą sobie 6–9 € za koktajle owocowe — unikaj ich; w środku są doskonałe opcje jedzenia w cenach rynkowych.
Pełny przewodnik po rynku, jego straganach, opcjach lunchowych i praktycznych zakupach znajdziesz w przewodniku kulinarnym Mercado Central.
Mercado Colón (1916)
Architekt: Francisco Mora Berenguer
Mercado Colón to bardziej wyrafinowany z dwóch głównych walencjańskich rynków modernistycznych — mniejszy, bardziej symetryczny i lepiej nadający się do fotografowania. Został zbudowany jako rynek dzielnicowy dla ekskluzywnej dzielnicy Eixample i zachowuje funkcje rynku spożywczego, choć teraz w swojej przebudowie jako food hall i przestrzeń kulturalna.
Kluczową cechą budynku są ozdobne ceramiczne lunety w szczytowych końcach (łukowe panele wypełniające trójkątną ścianę nad głównymi łukami na każdym końcu). Te panele przedstawiają sceny z rolniczego bogactwa Walencji — drzewa pomarańczowe, karczochy, kobiety z koszami produktów — w żywej glazurowanej ceramice, która przetrwała w prawie oryginalnym stanie.
Żelazo w całym budynku jest wyjątkowej jakości: delikatne liściaste kolumny, dekoracyjne panele Art Nouveau i półkoliste rozety w każdym szczycie tworzące okrągłe baseny światła na podłodze wnętrza.
Obecni najemcy (kawiarnie, brasserie, stragany z kwiatami, sprzedawcy żywności) są z wyższej półki niż oryginalny rynek. Kawiarnia na dalekim (wschodnim) końcu budynku to dobre miejsce do siedzenia i patrzenia z powrotem na wnętrze.
Praktyczne: Otwarte codziennie. Stragan z kwiatami przy wejściu to jeden z najlepszych w Walencji. W weekendowe poranki na zewnątrz przy Calle Cirilo Amorós rozkłada się rynek antyków i kolekcjonerskich drobiazgów.
Pełny przewodnik po jedzeniu i zakupach w Mercado Colón znajdziesz w przewodniku po Mercado Colón.
Ukryta wycieczka po Eixample, Cánovas i Ruzafie — obejmuje architekturę dzielnicy, w tym modernistyczne budynki niezaznaczone na mapach turystycznych
Estació del Nord (1917)
Architekt: Demetrio Ribes Marco
Główna stacja kolejowa Walencji to arcydzieło zastosowanego Modernisme — i jeden z najlepszych funkcjonalnych budynków modernistycznych w Hiszpanii. Stacja została zbudowana, aby zastąpić wcześniejszy terminal w miarę rozrostu Walencji, a Ribes zaprojektował ją jako deklarację miejskiej nowoczesności odpowiedniej dla dużego śródziemnomorskiego miasta.
Główna fasada przy Calle Xàtiva oznaczona jest walencjańskimi ceramicznymi motywami pomarańczy i cytryn na górnych partiach — żywe na tle kamienia, wyraźnie czytelne z ulicy i całkowicie specyficzne dla rolniczej tożsamości Walencji. Dwie wieże flankujące główne wejście ozdobione są ceramicznymi panelami; same wejścia mają skomplikowane kratownice z kutego żelaza w organicznych wzorach Art Nouveau.
Wewnątrz głównej sali biletowej dekoracja się intensyfikuje. Ceramiczne panele pokrywają ściany motywami rolniczymi — sceny żniw, postacie rynkowe i dekoracyjne obramowania w bogatych kolorach walencjańskiej ceramiki. Sufit ma skomplikowanie pomalowane belki; okna używają witraży art nouveau. Żelazna konstrukcja jest jednocześnie odsłonięta i dekoracyjna.
Stacja nadal działa jako główny terminal Renfe Walencji. Nie musisz kupować biletu ani nigdzie jechać, żeby wejść i rozejrzeć się — wejdź przez główne wejście, spędź 20–30 minut w sali biletowej i wyjdź. Bezpłatne i otwarte codziennie od wczesnego rana do późnego wieczoru (mniej więcej 05:00–24:00 na podstawie rozkładu jazdy pociągów).
Eixample: dzielnica modernistycznej architektury mieszkaniowej
Dzielnica Eixample (Ensanche) — rozbudowa Walencji z XIX wieku zbudowana poza starymi średniowiecznymi murami miejskimi — była rozwijana głównie między 1880 a 1930 rokiem. Zawiera liczne kamienice mieszkalne z modernistycznymi fasadami, które otrzymują minimalną uwagę turystów, ponieważ są zamieszkałymi budynkami, a nie publicznymi zabytkami.
Ulice wokół Gran Via del Marqués del Turia, Calle Cirilo Amorós i Calle Sorní mają koncentracje modernizmu mieszkalnego — skomplikowane kamienne fasady z inkrustacją ceramiczną, kute żelazne balkony z organicznymi projektami i wielobarwne kaflowe linie dachowe. Spacerowanie przez te ulice to dobre uzupełnienie publicznych budynków.
Przewodnik po dzielnicy Eixample opisuje dzielnicę szczegółowo.
Modernistyczny obwód spacerowy
Trzy główne budynki można odwiedzić w jednym 2–3-godzinnym obwodzie:
Start: Estació del Nord (Calle Xàtiva) — 20–30 minut w sali biletowej
Idź na północ wzdłuż Calle Xàtiva do Plaza del Ayuntamiento — 10 minut
Kontynuuj na północ przez Calle San Vicente Mártir do Plaza del Mercado — 5 minut
Mercado Central — 45–60 minut (lub dłużej jeśli kupujesz jedzenie)
Idź na wschód wzdłuż Calle de la Abadía de San Martín i Calle de la Paz — 15 minut
Mercado Colón (Calle Cirilo Amorós) — 20–30 minut
Opcjonalne uzupełnienie: Z Mercado Colón 10 minut na południe docierasz do Ruzafy (przewodnik po Ruzafie), która ma własną kulturę uliczną i restauracje.
Historyczna wycieczka miejska po Walencji — obejmuje kluczowe obiekty zabytkowe i architektoniczne atrakcje w 2-godzinnym spacerze z przewodnikiem
Często zadawane pytania o Modernisme w Walencji
Czy mogę zwiedzić wnętrze Estació del Nord bez wsiadania do pociągu?
Tak — to działająca stacja kolejowa dostępna dla wszystkich. Wstęp jest nieograniczony. Sala biletowa to architektonicznie najbardziej interesująca przestrzeń.
Czy jest wycieczka z przewodnikiem po modernistycznym Walencji?
Wycieczka po ukrytym Eixample jest najbliżej dedykowanego spaceru modernistycznego. Ogólne historyczne wycieczki piesze obejmują Mercado Central i naświetlają kontekst modernistyczny. Samodzielny spacer według powyższego obwodu jest całkowicie wykonalny.
Jak walencjańskie Modernisme odnosi się do Art Nouveau gdzie indziej?
Walencjańskie Modernisme to regionalny wyraz tego samego ruchu, który stworzył wejścia paryskiego metra (Hector Guimard), Palais Stoclet w Brukseli (Josef Hoffmann) i budynek Secession w Wiedniu. Walencjańska wersja kładzie szczególny nacisk na ceramikę jako medium dekoracyjne i paletę kolorów zakorzenioną w produktach rolnych regionu (pomarańcze, cytryny), a nie odcieni niebieskich i zielonych bardziej powszechnych w północnoeuropejskim Art Nouveau.
Co stało się z Modernisme jako stylem architektonicznym?
Styl gwałtownie podupadł po I wojnie światowej, zastąpiony przez Racjonalizm, a następnie Brutalizm. W Walencji przejście jest widoczne w budynkach z lat 30.–50. XX wieku — proste, funkcjonalne i celowo pozbawione ornamentów. Zachowane modernistyczne budynki pochodzą z ostatniego rozkwitu tradycji, zanim racjonalizm przejął kontrolę.
Najczęściej zadawane pytania o Modernisme w Walencji
Czy walencjańskie Modernisme dorównuje barcelońskiemu?
Różni się charakterem i skalą. Barceloński Modernisme (Gaudí, Domènech i Montaner, Puig i Cadafalch) jest większy pod względem zasięgu i bardziej rozpoznawalny na świecie. Walencjańskie budynki modernistyczne są mniej monumentalne, ale często bardziej wplecione w codzienne życie miasta — Mercado Central to działający rynek, Estació del Nord to główna stacja kolejowa, Mercado Colón to funkcjonujący food hall. To budynki, które funkcjonują, a nie ikony zachowane tylko dla turystyki.Czy mogę wejść do Mercado Central za darmo?
Tak — Mercado Central to rynek publiczny otwarty dla wszystkich. Wstęp jest bezpłatny. Oczekuje się, że coś kupisz, jeśli jesteś w środku (sprzedawcy sprzedają jedzenie, nie prowadzą muzeum), ale oglądanie jest tolerowane. Najlepszy czas na wizytę dla architektury to poranki w dni powszednie, gdy jest ruch, ale nie przytłaczający tłum. Zamknięty o 14:30 w poniedziałek–sobota; zamknięty w niedziele.Czym jest Mercado Colón i do czego służy teraz?
Mercado Colón został zbudowany w 1916 roku jako rynek dzielnicowy i przebudowany w 2003 roku w food hall i centrum kultury. Oryginalna modernistyczna konstrukcja — żelazna i ceramiczna, z ozdobnymi kafelkowymi lunetami w szczytach — została zachowana i wyrestaurowana. Dziś mieści ekskluzywne stragany z jedzeniem, kawiarnie, brasserie, kwiaciarnie i weekendowy rynek antyków. Architektura jest najlepiej oceniana od wewnątrz lub z obszaru kawiarni na końcu.Co jest wyjątkowego w architekturze Estació del Nord?
Stacja (1917, Demetrio Ribes) to tour de force walencjańskiego Modernisme zastosowanego w funkcjonalnym terminalu kolejowym. Główna fasada używa motywów ceramicznych pomarańczy i cytryn (nawiązanie do rolniczej tożsamości Walencji) w kafelkach Art Nouveau. Wnętrze ma skomplikowaną stolarkę, ceramiczne panele z motywami rolniczymi i szklano-żelazną strukturę dachową. Sala biletowa jest jednym z najbardziej fotografowanych wnętrz w Walencji.Czy są inne ciekawe budynki modernistyczne w Walencji?
Tak — Casa del Punt de Ganxo (Calle de las Avellanas, 1914), Farmacia Vendrell (róg Gran Vía Marqués del Turia i Calle Salamanca), fasada Ateneo Mercantil (okolice Plaza del Ayuntamiento) oraz kilka budynków mieszkalnych w Eixample. Sama dzielnica Eixample była planowana i zabudowywana pod koniec XIX i na początku XX wieku, a zawiera liczne modernistyczne fasady mieszkalne, które nie przyciągają uwagi turystów.
Najlepsze doświadczenia
Aktywności do rezerwacji z zweryfikowanymi cenami i natychmiastowym potwierdzeniem na GetYourGuide.
